Sparc Author Addendum: Telif Hakkının Yazarda Kaldığı Ek Anlaşma Metni

Sizlere Yazar Ek Anlaşma metni olarak çevirebileceğim Sparc Author Addendum hakkında bilgi vermek istedim. Bildiğimiz üzere yazar, makalesini yayınladığı derginin yayıncısı ile bir lisans anlanşması yapar. Bu anlaşma ile genelde, makalenin kullanım ve yayım haklarını içeren telif hakkı yayıncıya geçer. Bunun sonucunda yazar, yazdığı makalesini sınıfında kulanmak üzere çoğaltmak, dilediği kişiye göndermek, web sayfasında yayınlamak ve/veya bir açık arşivde arşivlemek konusunda kısıtlanır. Bilimsel iletişim döngüsünde asıl amacın, fiyat ve erişim kısıtlaması olmadan bu makalenin daha çok kişiye ulaştırılması ve kullandırılması olduğu unutulur.

Sparc, yazarın bu haklarını tamamen yayıncıya devretmemesi konusunda, Creative Commons ve Science Commons ile işbirliği yaparak, Sparc Author Addendum dokümanını geliştirmiştir. Yayıncı lisans anlaşmalarının değiştirilebilir, geliştirebilir olduğuna dikkat çeken Sparc, imzalanacak anlaşmanın dikkatlice gözden geçirilmesini, telif hakkının yazarda kalmasını önemle vurguluyor. Yazarın telif hakkını kendinde tutmasını sağlayacak ek bir dokümanı, Sparc Author Addendum adı ile yazarlara sunuyor. Yazar bu dokümanı doldurduktan sonra, kendisine sunulan lisans anlaşmasına ekleyerek yayıncıya sunuyor. Böylelikle yayım ve çoğaltım hakkının kendinde kalmasını garantileyecek bir anlaşmayı geçerli kılıyor.

Yayıncının böyle bir anlaşmayı kabul etmeyeceği durumlar mutlaka olacaktır. Sparc yazarlara, yayıncıya bir takım haklarının kendinde kalmasının ne kadar önemli olduğunu aktarmasını; bu ilave doküman ile yayının daha geniş bir kitleye ulaşmasını, dolayısıyla daha çok kullanılarak hem yazar hem yayıncı için yararlı olmasını amaçladığını ve belkide bir başka yayıncı ile anlaşmaya gitme olasılığını gözden geçirmeyi salık veriyor.

Alanımızda Yayımlanan Dergilerden %30'u Açık Erişim

OA Librarian' dan alıntıladığımız son haber, Kütüphanecilik ve Enformasyon Bilimi alanındaki dergilerin %30'unun açık erişim olduğu. Bu oran, Ulrich'de kütüphanecilik konu alanına düşen 246 akademik başlığa dayanarak veriliyor. DOAJ'da şu an kütüphanecilik konulu 75 açık erişim başlık var. Alanımızda 2006'da yayımlanmaya başlayan 9 dergiden 8'inin açık erişim dergi olduğuna dikkat çeken OA Librarian yazarı Heather, bizimde katıldığımız üzere bunun oldukça güzel, teşvik edici bir gelişme olduğunu vurguluyor.

CTWatch Quarterly Ağustos Sayısı

CTWatch Quarterly son sayısını bilimsel iletişim ve siberaltyapıya ayırdı: The Coming Revolution in Scholarly Communications & Cyberinfrastructure. İçindeki başlıklar şöyle:

Lee Dirks and Tony Hey, Introduction
Clifford Lynch, The Shape of the Scientific Article in The Developing Cyberinfrastructure
Paul Ginsparg, Next-Generation Implications of Open Access
Timo Hannay, Web 2.0 in Science
J. Lynn Fink and Philip E. Bourne, Reinventing Scholarly Communication for the Electronic Age
Herbert Van de Sompel and Carl Lagoze, Interoperability for the Discovery, Use, and Re-Use of Units of Scholarly Communication
Tim Brody, Les Carr, Yves Gingras, Chawki Hajjem, Stevan Harnad, and Alma Swan, Incentivizing the Open Access Research Web: Publication-Archiving, Data-Archiving and Scientometrics
Brian Fitzgerald and Kylie Pappalardo, The Law as Cyberinfrastructure
John Wilbanks, Cyberinfrastructure For Knowledge Sharing
Peter Suber, Trends Favoring Open Access

Kaynak: Open Access News

ticTOCs Projesi

Ana sponsorluğunu JISC'in yaptığı ticTOCs Projesi, makale duyuru hizmetinin biçimini değiştirerek akademisyen ve araştırmacılar için bu hizmeti daha kolay kullanılabilir hale getiriyor. Liverpool Üniversitesi Kütüphanesi 'nin liderliğini yaptığı projenin ortakları dergi içeriklerini web temelli ve ücretsiz olan bu kaynağa aktararak akademisyenler ve araştırmacılar kadar, yayıncılar, yazarlar ve kütüphaneciler içinde faydalı bir rehber geliştirmiş olacaklar. Proje sayfası için bkz: http://www.tictocs.ac.uk/

Kaynak: Open Access News

Büyüyen E-LIS ve Hakkında bir Makale

Heather Morrison, Imma Subirats Coll, Antonella de Robbio ve Norm Medeiros, The Charleston Advisor'ın son sayısında "E-LiS: the Open Archive for Library and information Science" adlı makalelerini yayınladılar. Şu an 6000'den fazla doküman içeren E-LIS açık arşivini inceleyen bu makalede, arşivin arama, sorgulama gibi teknik özellikleri açıklanıp içerdiği doküman sayısının 2002'den bu yana düzenli yükselişine dikkat çekilirken, diğer metadata harmanlayıcıları (Metalis, DL-Harvest, OAIster, DOAJ) ile bir karşılaştırması yapılıyor.

E-LIS içindeki Türkiye adresli dokümanlar için bkz: http://eprints.rclis.org/view/countries/TR-.html

Dean Giustini'den John Willinsky Röportajı

British Columbia Üniversitesi'nde tıp kütüphaneciliği yapan, OA Librarian blogunun yazarlarından ve geçtiğimiz günlerde 2007 Yılı Kanadalı Hastane Kütüphanecisi seçilen Dean Giustini, açık erişimin tanınan isimlerinden John Willinsky ile bilimsel dergiler ve açık erişim dergiler konusunda röportajını blogunda yayınlıyor.

Röportajı okumanız için tavsiye ederken John Willinsky ismini size biraz tanıtmak isterim. Willinsky akademik araştırmaların kalitesini artırıcı açık erişim dergi ve açık konferans gibi online sistemleri geliştiren Public Knowledge Project'in sahibi. Kendisinin 2006 Blackwell Scholarship Award ödülünü kazanan "The Access Principle" adlı kitabı internet adresinden indirilebilir. Tüm yayınlarının künyelerini kendi web sayfasından görebileceğiniz gibi, http://pkp.sfu.ca/biblio sayfasından tam metinlerine ulaşmanız mümkün. Kısa zaman öncesine kadar British Columbia Üniversitesi'nde görev yapan Willinsky bundan böyle Stanford Üniversitesi'nde öğretmenliğe ve projelerine devam edecek.

Haber kaynağı: OA Librarian

Üniversitelerde Kişisel Arşivleme Politikaları

Stevan Harnard Open Access Archivangelism adlı blogunda arşiv içeriğini etkili geliştirmede anahtar olacak kimi noktalara dikkat çekiyor. Haberin tamamı için bkz: Model University Self-Archiving Policy. Bizde bu noktaları sizin için sıralayalım:

1. yazarların arşivleme yapmalarını istemek yerine bunu şart koşmak
2. merkezi ya da konusal açık arşivler yerine, üniversitenin kurumsal arşivinde depolamalarını şart koşmak
3. yayıncının .pdf kopyası yerine (yayıncının bunu uygun bulduğu durumlar hariç), yazarın hakemli, kabul edilmiş son taslağının arşivlenmesini istemek
4. yayıncının belirlediği ambargo dönemini takiben değil, yayının kabülünün hemen ardından arşivlenmesini istemek
5. herhangi bir ambargo sürecinde, arşivleme açık erişim yerine "kapalı erişim" olarak yapılabilir (bu durumlarda kurumsal arşiv sisteminde bulunan "adil kullanım" butonu aracılığı ile kullanıcının yazardan yayını itediği mekanizmalar devreye girebilir)

Gazi Üniversitesi Açık Arşivi ve Türkiye'de Diğer Çalışmalar

Ankos Açık Erişim ve Kurumsal Arşivler Grubu'nun çalışmalarını tamamlaması ve araya yaz tatillerinin girmesi ile blogdan duyurulara biraz ara vermiş olduk. Mümkün olduğunca sık aralıklarla sizleri açık erişim konusundaki gelişmelerden haberdar etmeye devam edeceğim. Belki ilerleyen tarihlerde konunun başka ilgilileri ile çalışarak "Açık Erişim Dünyasından" takımını genişletebilir ve farklı bakış açıları ile yeni gelişmeleri aktarmaya devam ederiz.

Bu uzun aradan sonra, Gazi Üniversitesi'nin OAI uyumlu açık arşiv oluşturduğu haberi ile geri dönüyoruz. Gazi Üniversitesi Açık Arşivi, üniversitenin Bilgi İşlem bölümü ve Kütüphane'nin ortak çalışması olan bir yazılım kullanıyor. Başlangıçta lisansüstü tezlerin yüklenmesi ile denemeye açılan Gazi Üniversitesi Açık Arşivi'nde Temmuz ayı itibariyle hocalar tarafınan yüklenen yaklaşık 85 doküman olduğunu ve zorunlu arşiv politikaları olmamasına karşın hocaların olumlu yaklaştıklarını öğrendik. İçeriği sürekli ve etkili biçimde artan bir arşiv halini almasını dilerken, Gazi Üniversitesi'ni bilimsel literatüre erişimi etkinleştirecek bu çalışması için de ayrıca kutluyoruz.

Şu anda kurumsal arşiv çalışmalarına başlamış çeşitli üniversitelerimiz var. Bunlardan örneğin Sabancı Üniversitesi, Bilgi Teknolojileri ve Bilgi Merkezi'nin işbirliği ile son bir kaç yıldır kurumun entellektüel birikimi sayısallaştırmış ve kurum içinde hizmete sunduğunu bildirmiştir. Şu anda bu mevcut koleksiyonu OAI uyumlu eprints yazılımı üzerinden açık arşiv olarak hizmete açma çalışmaları mevcut. Bu çalışmanın ayrıntılarını sizlere yakın zamanda duyurmaya çalışacağım.

Geçtiğimiz aylarda Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi'nin eprints yazılımını kurarak deneme aşamasında olduğunu duymuştuk. Bunun yanı sıra Atatürk Üniversitesi 2006 yılının sonunda açık arşiv kurulması için çalışmalarına başladı. Aynı biçimde Koç Üniversitesi açık arşiv projesini yönetimine sunmuş ve pilot projeyi 2007 sonunda hayata geçirmeyi planlıyor.

Tüm bu çalışmaların ortak noktası olarak başlangıçta tez koleksiyonları ile pilot projelerini oluşturduklarını söyleyebiliriz. Saydığımız ya da bilmeden burada sözünü etmediğimiz ancak açık arşiv çalışması içinde olan kurumların geldikleri aşamalardan sizleri yakın bir gelecekte haberdar edeceğiz.